DỊ VẬT ĐƯỜNG THỞ

Tác giả: Khoa cấp cứu

Dị vật đường thở là gì?

• Dị vật đường thở là những chất vô cơ hoặc hữu cơ mắc vào đường thở.
• Dị vật đường thở là một cấp cứu nguy hiểm trong chuyên khoa Tai Mũi Họng. Dị vật có thể di chuyển từ vùng hầu họng xuống khí quản hoặc phế quản, gây biến chứng như ngạt thở hoặc nhiễm trùng phế quản – phổi nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
• Tình trạng này thường gặp ở trẻ em nhiều hơn người lớn, đặc biệt ở trẻ dưới 4 tuổi vì phản xạ bảo vệ đường thở của trẻ chưa hoàn thiện.

Khi nào có thể gặp dị vật đường thở?

• Trẻ có thói quen ngậm đồ vật vào miệng hoặc ăn các thức ăn dễ gây hóc.
• Dị vật rơi vào đường thở khi hít vào mạnh đột ngột sau cơn cười, khóc hoặc hoảng sợ.
• Phản xạ bảo vệ đường thở chưa hoàn chỉnh khiến thức ăn đi lạc vào đường thở, đặc biệt khi trẻ ăn bột.
• Do tai biến phẫu thuật như lấy dị vật mũi, nạo VA, cắt amidan hoặc nhổ răng.

Những triệu chứng của dị vật đường thở

Hội chứng xâm nhập

Hội chứng xâm nhập là kết quả của hai phản xạ: co thắt thanh quản và phản xạ ho.

• Ho sặc sụa đột ngột.
• Khó thở dữ dội.
• Tím tái mặt mũi, có thể nguy cơ ngạt thở.

Sau hội chứng xâm nhập có thể xảy ra:

• Người bệnh có thể tử vong do tắc nghẽn đường thở.
• Có thể tạm trở lại bình thường sau 10–15 phút.
• Dị vật vẫn còn mắc lại trong thanh quản.

Dị vật thanh quản

• Thường là dị vật sắc nhọn.
• Khó thở thanh quản: thở vào khó, có tiếng rít thanh quản.
• Khàn tiếng hoặc mất tiếng.
• Ho ông ổng.

Dị vật khí quản

• Thường là dị vật tròn nhẵn.
• Khó thở từng cơn.
• Có thể nghe dấu hiệu “phất cờ bay”.

Dị vật phế quản

• Thường là các dị vật nhỏ như mảnh lạc (đậu phộng).
• Sau giai đoạn đầu, triệu chứng có thể giảm rồi tái phát sau vài ngày.
• Trẻ có thể sốt, thở khò khè, ho sặc sụa và tím tái.
• Nghe phổi có thể giảm rì rào phế nang một bên.

Làm sao để chẩn đoán?

• Chụp X-quang phổi để phát hiện dị vật cản quang hoặc tình trạng xẹp phổi.
• Nội soi khí – phế quản giúp xác định chẩn đoán và đồng thời lấy dị vật ra.

Biến chứng của dị vật đường thở

• Viêm phế quản.
• Xẹp phổi.
• Viêm phế quản – phổi (thường gặp ở trẻ nhỏ).
• Áp xe phổi.

Điều trị dị vật đường thở

• Khai thông đường thở: móc bỏ chất nôn, đờm dãi hoặc dị vật trong miệng và họng.
• Thực hiện nghiệm pháp Heimlich khi dị vật lớn gây tắc nghẽn đường thở.

Nếu người bệnh bất tỉnh:

• Đặt người bệnh nằm ngửa.
• Người cấp cứu quỳ bên cạnh.
• Đặt tay lên vùng bụng giữa rốn và xương ức.
• Ấn mạnh và nhanh hướng lên trên, lặp lại khoảng 10 lần.

Nếu người bệnh còn tỉnh:

• Để người bệnh đứng hoặc ngồi.
• Người cấp cứu đứng phía sau.
• Vòng tay qua vùng thượng vị và ép mạnh từng nhịp để tống dị vật ra.

Đối với trẻ nhỏ:

• Cho trẻ cúi về phía trước.
• Vỗ mạnh vào lưng vài lần, có thể lặp lại khoảng 10 lần.

• Soi và gắp dị vật.
• Dùng kháng sinh, thuốc chống viêm và giảm phù nề khi cần.

Phòng ngừa dị vật đường thở

• Tuyên truyền cho phụ huynh và giáo viên cách phòng tránh dị vật đường thở ở trẻ.
• Không cho trẻ ngậm đồ vật hoặc ăn thức ăn dễ gây hóc.
• Trẻ dưới 4 tuổi không nên uống thuốc dạng viên.
• Không bịt mũi trẻ khi cho ăn.
• Người lớn không nên ngậm dụng cụ trong miệng, cười đùa khi ăn hoặc nói chuyện trong lúc ăn.
• Khi nghi ngờ có dị vật đường thở cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức. Không tự chữa theo các phương pháp dân gian.