BÉO PHÌ VÀ BỆNH LÝ TIM MẠCH
Tác giả: BS Võ Từ Nhất
Béo phì là gì?
Béo phì là tình trạng lượng mỡ trong cơ thể quá dư thừa so với chiều cao, đặc biệt ở vùng ngực và eo. Tình trạng này có thể dẫn đến nhiều nguy cơ mắc bệnh như bệnh tim mạch và đái tháo đường.
Tại sao bạn bị béo phì?
Thức ăn cung cấp năng lượng cho cơ thể dưới dạng calo giúp duy trì các hoạt động hằng ngày. Để duy trì cơ thể cân đối và khỏe mạnh, lượng calo nạp vào phải tương đương với lượng calo tiêu hao. Khi lượng calo nạp vào dư thừa trong thời gian dài, chúng sẽ tích lũy thành mỡ trong cơ thể.
Béo phì là đại dịch toàn cầu
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2015 có khoảng 700 triệu người trưởng thành mắc béo phì trên toàn thế giới. Béo phì gây ra khoảng 4 triệu ca tử vong mỗi năm.
Tại Việt Nam, tỷ lệ người trưởng thành thừa cân và béo phì năm 2015 là 15,6%, cao gấp 2,5 lần so với năm 2005. Tỷ lệ béo phì tăng gấp 4 lần và xu hướng thừa cân béo phì ở nữ cao hơn nam.
Béo phì được chẩn đoán như thế nào?
Chỉ số khối cơ thể (BMI) được dùng để đánh giá tình trạng béo phì:
BMI = Cân nặng / (Chiều cao × Chiều cao)
Đơn vị BMI là kg/m², cân nặng tính bằng kilogram (kg) và chiều cao tính bằng mét (m).
BMI lý tưởng của người Việt Nam từ 18,5 đến 22,9. Nếu BMI lớn hơn 23 là thừa cân và nếu vượt trên 25 được xem là béo phì.
Chu vi vòng eo cũng là chỉ số quan trọng để đánh giá nguy cơ bệnh. Ở nam vòng eo lớn hơn 94 cm và ở nữ lớn hơn 80 cm có nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường và một số loại ung thư.
Béo phì có làm giảm tuổi thọ?
Một người bị béo phì càng lâu thì tuổi thọ càng giảm. Các chuyên gia ước tính người đàn ông 40 tuổi béo phì không hút thuốc có thể giảm tuổi thọ khoảng 5,8 năm; nếu hút thuốc giảm khoảng 6,7 năm. Ở phụ nữ lần lượt giảm khoảng 7,1 năm và 7,2 năm.
Béo phì ảnh hưởng đến hệ tim mạch như thế nào?
Béo phì làm tăng tỷ lệ mắc bệnh tim mạch và tử vong do tim mạch. Khi mô mỡ tích lũy quá mức, cơ thể sẽ phải tăng lượng máu lưu thông, thể tích huyết tương và cung lượng tim để đáp ứng nhu cầu chuyển hóa.
Sự gia tăng này lâu dài có thể gây tăng huyết áp, tăng áp lực lên thành tim, dẫn đến phì đại thất trái, rối loạn chức năng tim và có thể tiến triển thành suy tim.
Ngoài ra, người béo phì còn có nguy cơ cao mắc đái tháo đường type 2, bệnh phổi mạn tính và xơ vữa động mạch vành. Béo phì cũng làm tăng nguy cơ thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch, có thể gây thuyên tắc phổi nguy hiểm.
Ảnh hưởng của béo phì đến các cơ quan khác
- Thần kinh: tăng nguy cơ đột quỵ
- Tiêu hóa: trào ngược dạ dày thực quản, gan nhiễm mỡ, sỏi mật, viêm tụy
- Nội tiết: đái tháo đường type 2, rối loạn kinh nguyệt
- Cơ xương khớp: thoái hóa khớp
- Ung thư: tăng nguy cơ ung thư vú, tử cung, thực quản, tụy, gan và đại tràng
Giảm cân có giúp cải thiện sức khỏe?
Câu trả lời là CÓ. Giảm cân giúp cải thiện sức khỏe rõ rệt.
Khi giảm được hơn 50% phần cân nặng thừa, nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch giảm 56%, nguy cơ đái tháo đường giảm 92% và nguy cơ ung thư giảm 60%.
Bạn sẵn sàng giảm cân?
Bước 1:
- Xác định mức độ béo phì bằng cách tính BMI và đo vòng eo
- Giảm cân cần thời gian và nỗ lực nhưng sẽ giúp cải thiện sức khỏe và vóc dáng
Chế độ ăn uống:
- Ăn uống lành mạnh và điều chỉnh khẩu phần hợp lý
- Tăng thực phẩm giàu chất xơ như ngũ cốc, gạo, mì ống, khoai tây
- Không bỏ bữa để tránh ăn vặt nhiều
- Hạn chế thức ăn nhiều chất béo và đường như pizza, khoai tây chiên, socola
- Hạn chế bia rượu và đồ uống có cồn
Hoạt động thể lực
Hoạt động thể lực giúp đốt cháy calo và giảm mỡ dư thừa. Nên vận động 30–45 phút mỗi ngày và có thể tăng dần lên 60 phút.
- Các hoạt động hằng ngày: đi bộ, làm vườn, lau nhà, dọn dẹp
- Hoạt động thể thao: chạy bộ, bơi, nhảy dây, đạp xe, chơi bóng rổ
Nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tập luyện nặng, đặc biệt nếu có bệnh tim mạch hoặc vấn đề cơ xương khớp.
Các phương pháp điều trị khác
Nếu thay đổi chế độ ăn và vận động không hiệu quả, bác sĩ có thể đề xuất các phương pháp khác như:
Điều trị bằng thuốc: thường dùng như biện pháp hỗ trợ cho chế độ ăn và vận động. Hai loại thuốc thường được sử dụng là orlistat và sibutramin (sibutramin chống chỉ định ở bệnh nhân có bệnh tim mạch).
Điều trị phẫu thuật: bao gồm phẫu thuật nối thông dạ dày Roux-en-Y, thắt đai dạ dày hoặc các phương pháp khác. Tuy nhiên chi phí cao và có thể có biến chứng.
Nguồn tham khảo: Royal College of Surgeons in Ireland, patient.info, Wikipedia, AHA Journals, Washington Manual Endocrinology.
