Theo dữ liệu thống kê cho thấy trong mỗi 1.000 trẻ được sinh ra, có 8 trẻ mắc phải bệnh tim bẩm sinh. Nếu không nhận biết và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến những tác động nghiêm trọng cho sức khỏe của trẻ khi chúng trưởng thành, thậm chí đe dọa tính mạng của trẻ.
Bài viết dưới đây từ ThS.BS. Trần Tử Nam – Trưởng khoa Ngoại Tim Mạch - Bệnh viện Tim Tâm Đức – sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, hướng điều trị và chăm sóc toàn diện cho trẻ mắc bệnh.
Bệnh tim bẩm sinh là gì?
Bệnh tim bẩm sinh là những biến đổi trong cấu trúc của tim và có thể kết hợp với bất thường của các mạch máu lớn từ tim, xảy ra từ khi còn trong bào thai. Những biến đổi này có thể khiến cho chức năng và hoạt động của tim bị ảnh hưởng, dẫn đến nhiều bất thường trong tuần hoàn máu trong cơ thể.
Bệnh tim bẩm sinh ở trẻ sơ sinh và trẻ em là một trong những dạng dị tật bẩm sinh thường xảy ra nhất và đứng đầu trong danh sách nguyên nhân gây tử vong ở trẻ do dị tật bẩm sinh. Hiện nay, nhờ sử dụng kỹ thuật siêu âm tim thai, chúng ta có thể phát hiện những dị tật tim bẩm sinh này từ tuần thứ 18 của thai kỳ.
Bậc phụ huynh cần hiểu rõ về bệnh tim bẩm sinh là gì để có hướng điều trị kịp thời cho con trẻ.
Các loại bệnh tim bẩm sinh
Bệnh tim bẩm sinh tím
Có nhiều bệnh lý bất thường ở tim và các mạch máu lớn từ tim gây ra bệnh tim bẩm sinh tím như:
Thất phải hai đường ra có hẹp động mạch phổi, chuyển vị đại động mạch, hẹp van động mạch phổi nặng, không lỗ van động mạch phổi kèm vách liên thất kín hoặc hở, phổ biến nhất là Tứ chứng Fallot.
Tứ chứng Fallot là một trong những loại bệnh tim bẩm sinh tím phổ biến nhất, thường được nhận biết qua triệu chứng da tím tái do thiếu hụt cung cấp đủ oxy cho cơ thể. Tứ chứng Fallot thường bao gồm bốn dạng khiếm khuyết trong cấu trúc tim: hẹp đường thoát thất phải, thông liên thất, động mạch chủ cưỡi ngựa lên vách liên thất và phì đại thất phải.
Triệu chứng của bệnh thường xuất hiện vào khoảng 4 - 6 tháng sau khi trẻ mới sinh, có khi tím xuất hiện sớm hơn. Bệnh Fallot thường đi kèm với một số bệnh liên quan như: còn ống động mạch, bệnh Down hoặc hở hàm ếch.
Bệnh tim bẩm sinh không tím
Các dạng bệnh tim bẩm sinh không tím thường phổ biến hơn và có nguy cơ nguy hiểm thấp hơn so với các dạng bệnh tim bẩm sinh tím, bao gồm: thông liên thất, thông liên nhĩ, tồn tại ống động mạch, hẹp eo động mạch chủ, hẹp van động mạch chủ, kênh nhĩ thất, hẹp van 2 lá bẩm sinh, hở van 2 lá bẩm sinh.
Nhiều trường hợp, những dị tật tim này không thể được phát hiện ngay sau khi trẻ mới sinh do thiếu các triệu chứng cụ thể.
Nếu trẻ bắt đầu có các biểu hiện như: ít khóc hơn so với trẻ khác, bú sữa bị gián đoạn, phải ngưng giữa chừng để thở, phát triển thể chất chậm, và đặc biệt là khó thở và thở nhanh, trẻ có thể đối diện với nguy cơ suy tim. Một số trẻ có thể phát triển triệu chứng bệnh sau này khi lớn hơn.
Nguyên nhân gây tim bẩm sinh là gì?
Bệnh tim bẩm sinh ở trẻ sơ sinh và trẻ em có nguồn gốc từ nhiều yếu tố khác nhau, tuy nhiên đôi khi khó xác định nguyên nhân cụ thể. Một số nguyên nhân tiềm ẩn bao gồm:
Yếu tố di truyền
Di truyền đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các dị tật tim bẩm sinh ở trẻ. Trường hợp trẻ có bố, mẹ hoặc người thân trong gia đình mắc bệnh tim bẩm sinh sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Thậm chí nếu bố mẹ mang gen dị tật, dù không mắc bệnh, việc sinh con vẫn có khả năng di truyền gen dị tật đó.
Nhiễm độc thai
Trong quá trình mang thai, nếu mẹ sử dụng một số loại thuốc mà không có chỉ định của bác sĩ hoặc tiêu thụ các chất kích thích như rượu, bia, ma túy có thể tạo điều kiện cho dị tật tim bẩm sinh ở trẻ.
Tiếp xúc với tia X-quang, chất phóng xạ hoặc sống trong môi trường có chất độc hại cũng có thể gây nhiễm độc thai. Hút thuốc trong thai kỳ là nguyên nhân số 1 gây ra các bệnh lý tim bẩm sinh ở trẻ sơ sinh.
Mẹ mắc bệnh trong thời gian mang thai
Nếu mẹ mắc các bệnh nhiễm trùng như Herpes, Rubella, Cytomegalo trong 3 tháng đầu thai kỳ, trẻ có nguy cơ cao mắc bệnh tim bẩm sinh. Các bệnh như đái tháo đường hoặc Lupus ban đỏ trong thời gian mang thai cũng có thể tạo điều kiện cho dị tật tim bẩm sinh ở trẻ.
Dấu hiệu của bệnh tim bẩm sinh là gì?
Nhóm bệnh tim bẩm sinh tím có dấu hiệu rõ ràng nhất là tím môi và các đầu ngón tay, chân, khó thở, thậm chí có thể xuất hiện cơn ngất do tím nhiều.
- Các dấu hiệu của bệnh tim bẩm sinh không tím ở trẻ sơ sinh có thể bao gồm: khó thở, thở nhanh, thở co lõm, bú ít và ngừng nghỉ khi bú mẹ.
- Trẻ từ vài tháng tuổi trở lên thường có biểu hiện rõ ràng hơn như ho thường xuyên, thở khò khè và dễ mắc viêm phổi.
- Ngoài ra trẻ có thể chậm phát triển thể chất, da xanh xao, môi và đầu ngón tay chân có thể tím khi trẻ khóc.
- Dị tật tim bẩm sinh có thể đi kèm với các bệnh liên quan đến đột biến nhiễm sắc thể như hội chứng Down, hội chứng Noonan, hở hàm ếch hoặc bất thường ngón tay chân.
Cũng có một số trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh mà không có triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện khi kiểm tra sức khỏe.
Cách điều trị tim bẩm sinh là gì?
Trẻ mắc dị tật tim bẩm sinh nếu được phát hiện và điều trị kịp thời vẫn có thể phát triển bình thường. Bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp điều trị phù hợp với thể trạng của trẻ. Thông thường có ba phương pháp chính:
Sử dụng thuốc đặc trị
Trong trường hợp bệnh nhẹ và chưa cần phẫu thuật ngay, bác sĩ có thể chỉ định thuốc điều trị suy tim, tăng áp động mạch phổi và ổn định nhịp tim.
Can thiệp tim mạch (thông tim)
Bác sĩ sử dụng ống nhỏ đưa vào tim thông qua mạch máu ngoại biên để cải thiện lưu thông máu hoặc đóng các lỗ thông tim. Phương pháp này không cần phẫu thuật mở ngực, giảm nguy cơ nhiễm trùng và hồi phục nhanh.
Phẫu thuật tim
Trong những trường hợp không thể can thiệp bằng thông tim, bác sĩ sẽ tiến hành phẫu thuật để sửa chữa các dị tật tim. Hiện nay có phương pháp mổ tim nội soi ít xâm lấn giúp giảm đau, giảm mất máu và hồi phục nhanh.
Bệnh viện Tim Tâm Đức đã thực hiện hầu hết các phương pháp điều trị cho bệnh nhân tim bẩm sinh, từ các bệnh đơn giản đến các ca phẫu thuật tim phức tạp.
Bệnh viện đã phẫu thuật thành công hàng nghìn trường hợp tim bẩm sinh từ đơn giản đến rất phức tạp như hoán vị đại động mạch, thất phải hai đường ra, thân chung động mạch, đứt đoạn cung động mạch chủ… nhờ trang thiết bị hiện đại và đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm.
Cách chăm sóc và cải thiện sức khỏe cho trẻ tim bẩm sinh
Việc chăm sóc trẻ mắc dị tật tim bẩm sinh cần đặc biệt chú ý đến dinh dưỡng và tuân thủ điều trị chuyên khoa tim mạch.
Cần tiêm vắc xin đầy đủ và tái khám định kỳ để phát hiện sớm các nguy cơ của bệnh.
Hầu hết trẻ mắc tim bẩm sinh vẫn có thể tham gia sinh hoạt như các trẻ khác, tuy nhiên nên tránh các hoạt động thể thao quá mạnh. Các hoạt động vừa phải như bơi lội, đi bộ, đạp xe hoặc cầu lông sẽ giúp trẻ duy trì sức khỏe.
Phát hiện và điều trị sớm là chìa khóa giúp trẻ mắc tim bẩm sinh có cuộc sống khỏe mạnh và phát triển bình thường.
Về Thạc sĩ – Bác sĩ Trần Tử Nam
Với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực phẫu thuật tim mạch, bác sĩ Trần Tử Nam là phẫu thuật viên tim giàu chuyên môn và luôn tận tâm trong các chương trình khám sàng lọc và mổ tim từ thiện dành cho trẻ em mắc bệnh tim bẩm sinh.
Bác sĩ được đào tạo chuyên sâu tại nhiều trung tâm tim mạch hàng đầu trong nước và quốc tế, đồng thời tích cực tham gia các hiệp hội chuyên ngành như Hội Phẫu thuật Tim mạch – Lồng ngực, Hội Tim mạch Việt Nam và Hội Nhịp tim học TP.HCM.
